L'argomento Laboratorio Genealogia Scritti Banca dati Immagini storiche Interventi

La vita, un tempo, a Borgotaro

 

Proverbi, similitudini e modi di dire del dialetto borgotarese (Parte 3)

I proverbi, vero concentrato di sapienza dei nostri vecchi, sono giunti a noi numerosi.
Godono ancor oggi grande popolarità quelli che si riferiscono al tempo.

Al marèin d' z'nar'
u in porta via una mèina e u in lasa un star'

Nèiva d' f'rvar'
pan in t'al granar'

F'rvar' cürtu cürtu
ma pegiu d'un türcu

F'ervar' f'rvar'ttu
cürtu e mal'd'ttu

P'r la S'riöla
da l'invernu suma föra.
Ma s' piöva e tira vèintu
in t'l'invèrnu suma drèintu.

P'r San Val'ntèin
tüti i vèinti i van in marèin

S' gh'è bèl tèimpu p'r Santa Bibian-na
u düra quaranta dì e una st'man-na 

Chi gh'ha un bèl socu s' la tegna p'r marsu

Marsu puvrèintu
pü che paja u dà furmèintu

Avrì, la sèira a n' vö v'gnì

Nè p'r magiu nè p'r magion
n' stat' cavà al p'lison

Magiu cadu
masera larga

S' piöva p'r l'Asc'nsion
tüti i früti i van d' stagion

Agustu s' rinfr'sca al ciustru

P'r i Santi
la nèiva in t'i campi.
P'r San Martèin
la nèiva in t'i camèin

La nèiva nuv'mbrèina
p'r sez mèizi a s' suvèina

Aria rusa
o ch' piöva o ch' bufa

Quandu al celu l'è fatu a pan
o piöva incö o piöva duman.

Quand'ar Perpi u gh'ha ar capelu
tütu ar mondu l'è in burdelu.

Ma anche i proverbi che riguardano il lavoro dei campi e i raccolti sono tuttora in auge.

San Simon
cun la pèrt'ga e al p'rt'gon

P'r San Maté
l' castagn' sutu i pe

P'r San Lurèinsu
pia la nuza e vard'gh' drèintu.

S' Z'nar' u dà èrba
dal fèin fat'n' cunsèrva

P'r Santa Catrèina
la vaca a la casèina.

P'r Santa Cruza
pegra tuza.

P'r Santa Cruza
pan e nuza.

Chi dorma d'agustu
dorma a so custu

Marsu sütu, avrì bagnà
beatu al vilan ch' l'avrà s'm'nà,

Chi s'mèina pr'al bagnà
p'r tri ani l'è ruvinà

S' la viöla a fiurisa d' f'rvar'
tegn't' da contu ar fèin in t'ar pajar'.

L' pèrciul' i gh'han trè virtü:
i sporchi la buca, l' man e ar cü.

L'età spesso fa cambiare idea...e comportamenti

Quand' la pataja l'è früsta
anca la r'ligion a d'vèinta giüsta.

Fèina ai quaranta si fis-cia e s' canta
dai quaranta in sü nè s' fis-cia nè s' canta pü

Di coloro che si trovano in difficoltà

U gh'ha una bèla gata da p'là

L'à truvà pan pr'i so dèinti

Non si deve gettar via niente

N' gh'è cavagna ruta
ch' n' vegna bon una vota al'anu.

Dando più la colpa al latte che non al vino

Lat' e vèin v'lèin.

Per quanto riguarda la giustizia, poco è cambiato. Si diceva e si dice...

Sôdi e amicisia
i la m'tti in t'ar cü ala giüstisia

E' sempre opportuno piangere miseria per ottenere..

Chi n' pianza n' t'tta

Chi serca, tröva.

A chi capita l'occasione buona

L'orbu u s'rcava la vista

Felicità in pillole...

Buca bagnà e pe asüti

Il risparmio innanzi tutto

Tütu fa, dizèiva culu ch' pisava in t'al mar'

P'r gnèint' l'orbu u n' canta

Non esiste furbo che alla fine non cada in trappola

Anca d' pel d' vurpa n'in va al m'rcà

La prudenza non è mai troppa

Lasa sta al can ch' dorma

N' s' pö dì gatu s' n'l'è in t'al sacu

Possedere terreni ....e litigare è una tradizione 

Chi compra tèra compra guèra

La cattiveria finisce sempre con il pagare

J'omi cativi e ar vèin bon i düri pocu

Bisogna tener conto delle proporzioni

Caga pü un bö ca sèintu rundanèin'

Spesso ci si deve arrangiare

Chi gh'n'à mangia
e chi n' gh' n'à badacia

Santa Catrèina
chi gh'ja si a nèina

In certe situazioni non c'è rimedio alcuno

Al tèimpu, al cü e i siuri
i fan cum i vöni luri

e poi...

Va cavalu drè al'azi
e n'importa s' t' nazi

Ca növa
chi n' gh'in porta n' gh'in tröva

Spasura növa a spasa bèin p'r ca'

B'zogna ligà l'azi duv'al padron u cumanda

Intantu ch'al can u baja
la levra a scapa

Fa e d'sfà 
l'è tütu un lavurà

S'è pèrsu l'azi e al m'nadur'

Mancansa d' can
baja la vurpa

Carta canta
e vilan dorma

M'rcurdì zgürotu
tüt' l' vec' al trotu

In mancansa d' cavai
trota anca j'èzi

Pansa pièina a vö ripozu

A letu a letu ch' la vurpa a baja
chi n' gh'à letu cu dorma in t'la paja

Intantu ch' l'èrba a cr'ssa
al cavalu u möra.

Al tropu u strupia

D' carna in b'caria n'in manca mai

Chi rompa paga

Dü gali in t'ar pular'
 i n' gh' stan

Meju un azi san
 ch'un dutur' mortu

L'azi u porta la soma sèinsa savèilu

La prima galèina ch' canta
l'à fatu l'övu

La gata füguza l'à fatu i gatèin orbi

S'rà la stala quand'i bö jèin scapè

Ar fümu u va dai bèi

L'è una musca bianca

Tropu bon, quazi cujon

Vala pü una bon-na facia che una grama pusion

Omu avizà, mezu sarvà

Bèlu in fasa, brütu in piasa

Fa la gata morta

Nostalgia...

Tèimpu l'era, tèimpu fü
culu ch' l'era u n'è pü

A volte anche i proverbi si confessano e ci ricordano che sono sì saggezza...ma non sempre.

Ai tèimpi antighi
anca l' guèrs i favi i fighi.

E per chiudere come nelle antiche "fole"

Pastisa, pastison
n' gh'in resta pü un bucon:

Torna all'home page